Podstawa
Starożytność
Antygona
Antygona grzebie brata wbrew zakazowi króla Kreona, wybierając prawo boskie ponad ludzkim. Dramat stawia fundamentalne pytanie o konflikt sumienia i władzy państwowej.
Rozszerzenie
Rozszerzenie
Ścieżka dla rozszerzenia: pozycje z Podstawy oraz teksty i wymagania przydatne na wyższym poziomie.
Najpierw pozycje z Podstawy, potem teksty z rozszerzenia, zakresu przejściowego i karty pomocnicze.
Widok dla ucznia rozszerzenia łączy pozycje z Podstawy, rozszerzenia, list przejściowych i stałych kontekstów.
45
Podstawa
10
Rozszerzenie
24
z zakresu przejściowego i kart pomocniczych
Wymagania wyboru CKE zostawia wybór tekstu. Rozwiń, żeby zobaczyć jawne warianty. 4
Gdy CKE zostawia wybór tekstu, mapa pokazuje to jawnie. Nie udajemy jednej obowiązkowej lektury tam, gdzie chodzi o kategorię albo decyzję o konkretnym utworze.
-
Rozszerzenie 2024 kandydaci w mapie
Realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska
CKE wymaga wyboru jednej powieści. Mapa pokazuje możliwe punkty wejścia, ale nie oznacza żadnej z tych kart jako jedynej obowiązkowej.
-
Rozszerzenie 2024 kandydat w mapie
Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
W mapie jest lokalny punkt wejścia przez „Artystę”, ale requirement pozostaje jawny, bo CKE nie wskazuje jednej obowiązkowej karty.
-
Rozszerzenie 2024 brak wybranej karty
Wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego lub Zbigniewa Herberta
Wymaganie jest zapisane w modelu kanonu, ale mapa nie ma jeszcze osobnej karty eseju. Nie zastępujemy tego losową pozycją.
-
Zakres przejściowy 2025-2028 brak wybranej karty
Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Pozycja należy do zakresu przejściowego. Mapa pokazuje requirement jawnie, ale nie dodaje fikcyjnej karty bez decyzji o konkretnym opowiadaniu.
Starożytność
Podstawa
Starożytność
Apokalipsa wg Św. Jana
Wizjonerski tekst opisujący koniec świata, Sąd Ostateczny i Nowe Jeruzalem. Pełen symboliki liczb i zwierząt, wpłynął na całą sztukę i literaturę eschatologiczną Zachodu.
Podstawa
Starożytność
Iliada
Epopeja opisująca 51 dni z ostatniego roku wojny trojańskiej — gniew Achillesa i śmierć Hektora. Utwór przekazuje antyczny kodeks honorowy: chwała wojownika jest ważniejsza niż…
Podstawa
Starożytność
Księga Hioba
Hiob traci majątek, dzieci i zdrowie, lecz nie wyrzeka się Boga. Tekst stawia pytanie o sens cierpienia sprawiedliwego i granice wiary wobec niezrozumiałego zła.
Podstawa
Starożytność
Księga Koheleta
Kohelet głosi marność wszystkiego: „Marność nad marnościami". Tekst przesycony pesymizmem filozoficznym i refleksją nad przemijaniem — jeden z najbardziej literackich tekstów…
Podstawa
Starożytność
Księga Psalmów
150 poetyckich modlitw i hymnów przypisywanych Dawidowi. Psalmy wyrażają gamę ludzkich emocji wobec Boga: wdzięczność, skargę, lęk i ufność. Wzorzec dla późniejszej liryki…
Podstawa
Starożytność
Księga Rodzaju (Genesis)
Pierwsza księga Biblii opisuje stworzenie świata, upadek człowieka w raju, potop i przymierze z Abrahamem. Stanowi fundament kultury judeo-chrześcijańskiej i źródło licznych…
Podstawa
Starożytność
Mitologia
Zbiór opowieści o bogach olimpijskich, herosach i założeniu Rzymu. Parandowski oparł się na źródłach antycznych — Hezjodzie, Owidiuszu, Wergiliuszu. Książka uznawana za najlepsze…
Rozszerzenie
Starożytność
Odyseja
Epopeja opowiada o powrocie Odyseusza spod Troi na Itakę. Wędrówka trwa dziesięć lat i prowadzi przez spotkania z cyklopem, Kirke, syrenami i światem zmarłych. Utwór porządkuje…
Średniowiecze
Podstawa
Średniowiecze
Bogurodzica
Najstarszy zachowany polski hymn religijny — modlitwa do Matki Boskiej i prośba za pośrednictwem Jana Chrzciciela. Śpiewana przez wojsko Władysława Jagiełły przed bitwą pod…
Rozszerzenie
Średniowiecze
Boska komedia
Poemat składa się z trzech części: Piekła, Czyśćca i Raju. Dante odbywa wędrówkę przez zaświaty pod opieką Wergiliusza i Beatrycze. Utwór łączy średniowieczny obraz świata z…
Rozszerzenie
Średniowiecze
Kronika polska
Najstarsza kronika dziejów Polski napisana po łacinie na początku XII wieku. Gall opisuje początki państwa, rządy Bolesława Chrobrego i czyny Bolesława Krzywoustego. Tekst łączy…
Rozszerzenie
Średniowiecze
Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu
Zbiór krótkich opowieści przedstawia świętego Franciszka i jego towarzyszy. Teksty akcentują ubóstwo, prostotę, radość życia i zgodę z naturą. W polskiej szkole utwór służy jako…
Podstawa
Średniowiecze
Lament Świętokrzyski
Monolog Matki Boskiej pod krzyżem — jeden z najwcześniejszych polskich tekstów literackich po polsku. Łączy plankt maryjny z intymną skargą matczyną, tworząc przejmujący obraz…
Rozszerzenie
Średniowiecze
Legenda o Świętym Aleksym
Hagiografia ascety, który porzuca bogactwo, żonę i rodzinę, by żyć jako żebrak pod schodami własnego domu. Wzorzec świętości przez wyrzeczenie — typowy dla średniowiecznego ideału…
Podstawa
Średniowiecze
Pieśń o Rolandzie
Epos rycerski o śmierci paladyna Karola Wielkiego w wąwozie Roncevaux. Roland wybiera śmierć zamiast wezwania pomocy, co czyni zeń idealny wzorzec rycerza — odważnego, lojalnego i…
Podstawa
Średniowiecze
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Dialog uczonego z personifikowaną Śmiercią, która pokazuje że dosięga wszystkich — papieża, króla, rycerza i żaka. Znakomity przykład motywu danse macabre i memento mori w…
Renesans
Rozszerzenie
Renesans
Hamlet
Książę Danii dowiaduje się, że ojca zamordował stryj. Pytanie „być albo nie być" wyraża egzystencjalny dylemat działania wobec niesprawiedliwości. Dramat analizuje zemstę,…
Podstawa
Renesans
Makbet
Szkocki wódz Makbet zabija króla Duncana pod wpływem przepowiedni czarownic i ambicji żony. Dramat o korupcji władzy, wyrzutach sumienia i nieuchronności kary — jedna z…
Rozszerzenie
Renesans
Odprawa posłów greckich
Pierwszy polski dramat humanistyczny — akcja toczy się przed wojną trojańską. Rada trojańska decyduje, czy wydać Helenę, czy wybrać wojnę. Kochanowski tworzy alegorię upadku…
Podstawa
Renesans
Pieśni
Zbiór 49 pieśni — liryk horacjańskich o radości życia, cnocie i pogodzeniu z losem. Pieśń IX („Niezwykłym i nie leda piórem…") jest poetycką deklaracją nieśmiertelności przez…
Rozszerzenie
Renesans
Romeo i Julia
Tragedia o konflikcie rodów Montekich i Kapuletów w Weronie. Romeo i Julia zawierają potajemny ślub, a ciąg pomyłek prowadzi do ich śmierci. Szekspir pokazuje, jak prywatna miłość…
Podstawa
Renesans
Treny
19 trenów napisanych po śmierci córki Urszuli (1579). Cykl przechodzi od bólu i buntu przez kryzys wiary aż po pogodzenie z losem. Uważa się go za pierwszą nowożytną europejską…
Barok
Rozszerzenie
Barok
Don Kichot
Hidalgo z La Manchy, zaczytany rycerskimi romansami, wyrusza w świat jako błędny rycerz. Cervantes stworzył pierwszą nowoczesną powieść europejską — grę między idealizmem bohatera…
Rozszerzenie
Barok
Kazania sejmowe
Cykl kazań wydanych w 1597 r., skierowanych do senatorów i posłów Rzeczypospolitej. Skarga wskazuje sześć chorób państwa: prywatę, osłabienie władzy, niezgodę i zaniedbanie…
Rozszerzenie
Barok
Pamiętniki
Wspomnienia szlachcica z kampanii wojennych i życia ziemiańskiego. Pasek pisze barwnie, często z humorem, ukazując mentalność sarmatyzmu — dumę rodową, przywiązanie do wiary i…
Podstawa
Barok
Skąpiec
Komedia o Harpagonie, który podporządkowuje rodzinę gromadzeniu pieniędzy. Konflikt dotyczy małżeństw dzieci, posagu i szkatułki z gotówką. Molier pokazuje, jak obsesja własności…
Oświecenie
Podstawa
Oświecenie
Bajki
Zbiór bajek epigramatycznych i narracyjnych — krótkich alegorii z moralną puentą. Krasicki czerpał z Ezopa i La Fontaine'a, pisząc o ludzkich wadach przez pryzmat zwierząt.
Podstawa
Oświecenie
Hymn do miłości ojczyzny
Krótki wiersz patriotyczny znany od incipitu „Święta miłości kochanej ojczyzny...”. Krasicki pokazuje miłość ojczyzny jako wartość wymagającą ofiary i gotowości do cierpienia.…
Podstawa
Oświecenie
Satyry
Zbiór satyr piętnujących wady szlachty polskiej: pijaństwo, rozrzutność, plotkarstwo i bezmyślne naśladowanie Francuzów. Krasicki pisał z humorem i dystansem, w duchu…
Romantyzm
Podstawa
Romantyzm
Ballady i romanse
Pierwszy zbiór romantyczny w polskiej literaturze — manifest nowej wrażliwości. Mickiewicz sięga po ludowość, nadnaturalność i emocje: „Świtezianka", „Romantyczność", „Lilie".…
Podstawa
Romantyzm
Balladyna
Dramat o siostrach rywalizujących o małżeństwo z Kirkorem. Balladyna zabija Alinę, zdobywa władzę i po kolejnych zbrodniach staje przed własnym sądem. Słowacki łączy baśń, kronikę…
Rozszerzenie
Romantyzm
Cierpienia młodego Wertera
Powieść epistolarna o młodym artyście bezskutecznie zakochanym w Lotcie, zaręczonej z Albertem. Werter kończy życie samobójstwem. Powieść wywołała w Europie falę naśladownictw —…
Podstawa
Romantyzm
Dziady cz. II
Obrzęd dziadów — przywoływania duchów — na Litwie. Trzy upiory: lekkie dzieci, okrutny pan i dziewczyna-flirt, otrzymują lekcję z wartości postu, pracy i miłości. Balladowa,…
Podstawa
Romantyzm
Dziady cz. III
Dramat o prześladowaniach polskiej młodzieży przez carskie władze po 1820 r. Konrad w Wielkiej Improwizacji oskarża Boga o obojętność na cierpienie narodu. Mesjanizm: Polska…
Rozszerzenie
Romantyzm
Klub Pickwicka
Pierwsza wielka powieść Dickensa pokazuje serię podróży i przygód pana Pickwicka oraz jego towarzyszy. Utwór łączy komizm z obserwacją życia społecznego i prawnego w Anglii. W…
Rozszerzenie
Romantyzm
Konrad Wallenrod
Poemat poświęcony Litwinowi wychowanemu przez Krzyżaków, który niszczy zakon od środka. Konrad wybiera podstęp zamiast otwartej walki i płaci za to życiem. Utwór stał się punktem…
Rozszerzenie
Romantyzm
Kordian
Dramat o polskim Hamlecie — młodym idealiście, który na szczycie Mont Blanc dochodzi do decyzji o zabójstwie cara. Słowacki polemizuje z Mickiewiczem: Polska nie jest Chrystusem,…
Rozszerzenie
Romantyzm
Nie-Boska komedia
Dramat o rewolucji społecznej i jej nihilizmie. Hrabia Henryk broni arystokracji, Pankracy prowadzi lud. Krasiński widzi w rewolucji zniszczenie wartości bez budowania nowych —…
Podstawa
Romantyzm
Oda do młodości
Wiersz programowy młodego Mickiewicza, napisany przed wydaniem Ballad i romansów. Łączy klasycystyczną formę ody z romantycznym kultem młodości, wspólnoty i czynu. Zapowiada…
Podstawa
Romantyzm
Pan Tadeusz
Epopeja szlachecka osadzona na Litwie w 1811–1812 r. Opisuje spór Sopliców z Horeszkami, miłość Tadeusza i Zosi oraz ostatni zajazd szlachecki. Przez Polaków uważana za narodową…
Podstawa
Romantyzm
Romantyczność
Wiersz przedstawia Karusię rozmawiającą ze zmarłym Jasieńkiem na rynku miasteczka. Spór między ludem a starcem dotyczy tego, czy prawda bierze się z rozumu, czy z wiary i czucia.…
Podstawa
Romantyzm
Testament mój
Wiersz napisany po klęsce powstania listopadowego i doświadczeniu emigracji. Podmiot mówi o swojej pracy poetyckiej, śmierci i obowiązku dalszej walki po jego odejściu. Utwór…
Podstawa
Romantyzm
Zemsta
Komedia o sporze Cześnika Raptusiewicza z Rejentem Milczkiem o mur graniczny. Intryga łączy konflikt sąsiedzki z planami małżeństw Klary, Wacława i Podstoliny. Fredro pokazuje…
Pozytywizm
Rozszerzenie
Pozytywizm
Gloria victis
Nowela o powstańcu 1863 r. Traugutcie — ofierze klęski. Orzeszkowa pisze o tych, którzy przegrali, przywracając ich pamięci chwałę. Tytuł po łacinie: „Chwała zwyciężonym".
Podstawa
Pozytywizm
Lalka
Stanisław Wokulski — kupiec i były zesłaniec — kocha arystokratkę Izabelę Łęcką, tracąc przez to majątek i ideały. Panorama społeczeństwa Warszawy po 1863 r.: arystokracja,…
Rozszerzenie
Pozytywizm
Martwe dusze
Cziczikow objeżdża rosyjskie majątki i skupuje tytułowe „martwe dusze”, czyli zmarłych chłopów wciąż widniejących w rejestrach. Satyra pokazuje mechanizmy korupcji, fikcji…
Rozszerzenie
Pozytywizm
Ojciec Goriot
Powieść pokazuje paryski pensjonat pani Vauquer i środowisko rodzącego się kapitalizmu. Tytułowy bohater traci majątek dla córek, a student Rastignac uczy się zasad kariery…
Rozszerzenie
Pozytywizm
Pani Bovary
Emma Bovary próbuje uciec od prowincjonalnej codzienności w marzenia o wielkiej namiętności i luksusie. Kolejne romanse oraz długi prowadzą ją do katastrofy. Powieść stała się…
Podstawa
Pozytywizm
Potop
Druga część Trylogii opisuje najazd szwedzki na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660. Andrzej Kmicic przechodzi drogę od porywczego szlachcica do obrońcy kraju i Jasnej Góry. Powieść…
Rozszerzenie
Pozytywizm
Quo Vadis
Powieść historyczna o Rzymie za Nerona — miłość patricjusza Winicjusza do chrześcijanki Ligii. Sienkiewicz kontrastuje brutalną potęgę imperium z nową etyką chrześcijańskiego…
Rozszerzenie
Pozytywizm
Z legend dawnego Egiptu
Nowela filozoficzna opowiadająca o kapłanie Ramzesie i piramidzie — parabola o jednostce i historii. Człowiek jest tylko pyłem wobec cywilizacji, która buduje trwałość z…
Podstawa
Pozytywizm
Zbrodnia i kara
Student Raskolnikow zabija lichwiarkę, przekonany, że jest ponad prawem moralnym. Powieść śledzi psychologiczny rozkład zabójcy i jego drogę do przyznania się. Podstawowe dzieło…
Młoda Polska
Podstawa
Młoda Polska
Chłopi
Czterotomowa powieść o wsi Lipce i rodzie Borynów przez cztery pory roku. Maciej Boryna, Antek, Jagna — miłość, zdrada, zbiorowy rytm wiejskiego życia. Reymont otrzymał Nagrodę…
Rozszerzenie
Młoda Polska
Rozdziobią nas kruki, wrony…
Nowela o ostatnim powstańcu z 1863 r., zabitym przez Rosjan, którego ciało rozszarpują wrony. Żeromski pokazuje bezsens poświęcenia i obojętność chłopów — gorzka odpowiedź na…
Podstawa
Młoda Polska
Wesele
Dramat o weselu w Bronowicach, na które przybywają duchy — żona Wernyhory, Rycerz, Hetman. Inteligencja i chłopi razem, lecz duchowo podzieleni, nie potrafią zjednoczyć się do…
XX-lecie międzywojenne
Podstawa
XX-lecie międzywojenne
Ferdydurke
Trzydziestolatek Józio zostaje cofnięty do szkolnej ławy przez profesora Pimkę. Gombrowicz analizuje mechanizmy upupin: jak Forma, Gęba i Pupa zniewala ludzi narzucając im…
Rozszerzenie
XX-lecie międzywojenne
Mistrz i Małgorzata
Szatan w postaci Wolanda przybywa do Moskwy lat 30. i demaskuje sowieckie hipokryzje. Równoległa historia Mistrza, Małgorzaty i Poncjusza Piłata w Jerozolimie. Powieść pisana w…
Rozszerzenie
XX-lecie międzywojenne
Proces
Józef K. zostaje pewnego ranka aresztowany bez podania przyczyny i staje przed nieznanym sądem. Kafka opisuje absurd biurokratycznej władzy i poczucie winy bez winy — alegorię…
Podstawa
XX-lecie międzywojenne
Przedwiośnie
Cezary Baryka wraca do odrodzonej Polski i konfrontuje dziecięce marzenia ojca o „szklanych domach" z biedą i chaosem II RP. Powieść polityczna o niemożności spełnienia…
Rozszerzenie
XX-lecie międzywojenne
Sklepy cynamonowe
Zbiór opowiadań z Drohobycza osadzonych w dzieciństwie narratora. Ojciec-geniusz przemienia się w ptaka, manekiny ożywają, sierpień zamienia miasto w kraj mityczny. Proza poetycka…
Rozszerzenie
XX-lecie międzywojenne
Szewcy
Dramat o rewolucji, w której szewcy i arystokracja na przemian przejmują władzę, zawsze wpadając w nowy absurd. Witkacy krytykuje utopijna wiarę w postęp i demaskuje mechanizmy…
Wojna i Okupacja
Podstawa
Wojna i Okupacja
Inny świat
Wspomnienia z sowieckiego łagru w Jercewie (1940–42), gdzie autor spędził dwa lata. Relacja o systemie, który niszczy ludzką godność i podmiotowość przez pracę przymusową, głód i…
Rozszerzenie
Wojna i Okupacja
Ludzie, którzy szli
Opowiadanie opisuje marsz więźniów oraz mechanizm odczłowieczenia wpisany w codzienność obozową. Borowski pokazuje doświadczenie graniczne bez patosu i bez prostego podziału na…
Podstawa
Wojna i Okupacja
Proszę państwa do gazu
Opowiadanie przedstawia dzień przy rampie w Auschwitz, gdzie więźniowie rozładowują transport ludzi skazanych na natychmiastową śmierć. Narrator pokazuje obóz jako system…
Podstawa
Wojna i Okupacja
Zdążyć przed Panem Bogiem
Reportaż na podstawie rozmów z Markiem Edelmanem — ostatnim żyjącym przywódcą powstania w getcie warszawskim (1943). Pytanie o to, co znaczy godna śmierć i czy Bóg zdąża na czas.
Współczesność
Rozszerzenie
Współczesność
Antygona w Nowym Jorku
Dramat rozgrywa się w nowojorskim Tompkins Square Park i pokazuje grupę bezdomnych migrantów. Anita chce godnie pochować zmarłego partnera, co uruchamia współczesne echo mitu o…
Rozszerzenie
Współczesność
Droga donikąd
Powieść rozgrywa się w Wilnie pod pierwszą okupacją sowiecką. Autor pokazuje rozpad życia społecznego, przemoc polityczną i presję ideologiczną wywieraną na mieszkańców. Tytułowa…
Podstawa
Współczesność
Dżuma
W Oranie wybucha zaraza. Doktor Rieux i Tarrou zostają, by walczyć. Camus pisze alegorię nazizmu i każdej innej epidemii zła — pytanie o solidarność i absurd w obliczu…
Podstawa
Współczesność
Górą „Edek”
Opowiadanie o warszawskim podwórku i środowisku drobnych przestępców. Narrator obserwuje Edka, którego pozycja rośnie dzięki przemocy i reputacji. Nowakowski zapisuje język ulicy…
Rozszerzenie
Współczesność
Katedra
Opowiadanie science fiction o pielgrzymie przybywającym do świątyni wyrastającej jak żywy organizm. Duchowni tłumaczą zasady miejsca, w którym architektura łączy technikę z…
Rozszerzenie
Współczesność
Madame
Powieść wraca do realiów warszawskiego liceum z lat 60. Narrator zakochuje się w tajemniczej nauczycielce francuskiego, a prywatna fascynacja staje się zapisem dojrzewania w PRL.…
Rozszerzenie
Współczesność
Mała apokalipsa
Powieść rozgrywa się w schyłkowym PRL i śledzi jeden dzień pisarza, którego opozycja namawia do samospalenia pod Pałacem Kultury. Bohater porusza się po Warszawie pełnej absurdu,…
Podstawa
Współczesność
Miejsce
Opowiadanie o cerkwi położonej w beskidzkiej dolinie, z której zniknęli dawni mieszkańcy. Narrator śledzi pustkę po wysiedleniach i zmianę funkcji krajobrazu. Stasiuk łączy opis…
Podstawa
Współczesność
Podróże z Herodotem
Reportaż powstał z połączenia lektury Herodota i relacji z podróży autora po Azji oraz Afryce. Kapuściński zestawia historię Persów, Greków i Scytów z doświadczeniem współczesnego…
Podstawa
Współczesność
Profesor Andrews w Warszawie
Opowiadanie o cudzoziemcu, który trafia do Warszawy w czasie stanu wojennego w grudniu 1981 r. Profesor nie zna reguł miasta, a jego podróż przez ulice staje się lekcją…
Rozszerzenie
Współczesność
Raport o stanie wojennym
Zapis pierwszych miesięcy stanu wojennego powstał z krótkich scen, rozmów i obserwacji ulicy. Autor pokazuje codzienność kontroli, kolejek, pustki informacyjnej i społecznego…
Podstawa
Współczesność
Rok 1984
Winston Smith pracuje w Ministerstwie Prawdy i zmienia historię na rozkaz Partii. Orwell stworzył słownik totalitaryzmu: Wielki Brat, Doublethink, Newspeak, Room 101. Powieść…
Podstawa
Współczesność
Tango
Artur, wnuk liberałów, buntuje się przeciw anarchii rodziny — chce przywrócić porządek i tradycję. Paradoks: rebelia staje się konserwatyzmem. Finał: prymitywny Edek zabija Artura…