XX-lecie międzywojenne

Skamander odsuwa poezję od wielkich powinności narodowych i kieruje ją ku codzienności, miastu, językowi potocznemu oraz zwykłemu doświadczeniu życia.

• Po odzyskaniu niepodległości poeci chcą mówić bardziej bezpośrednio: o ulicy, tłumie, ciele, radości, polityce i zwykłym człowieku.
• Program nie jest jednolity, ale łączy go sprzeciw wobec poezji zbyt patetycznej i oderwanej od życia.
• Na maturze Skamander jest dobrym kontrastem wobec romantycznego obowiązku poety-wieszcza.

Awangarda Krakowska traktuje poezję jak nowoczesną konstrukcję: zwięzłą, świadomie zorganizowaną i związaną z miastem, masą oraz techniką.

• Hasło miasta, masy i maszyny pokazuje fascynację nowoczesnością, ruchem, pracą i nową organizacją życia.
• Wiersz ma być skondensowany, intelektualny i precyzyjny, a nie oparty na swobodnym nastroju.
• Ten nurt pomaga odróżnić międzywojenny eksperyment formalny od modernistycznej nastrojowości Młodej Polski.

Futuryzm chce radykalnie zerwać z tradycją: prowokuje, czci tempo, technikę, miasto i nową energię cywilizacji.

• Futuryści atakują muzealny stosunek do kultury i celowo naruszają normy języka, obyczaju oraz formy.
• Ich program jest bardziej gestem awangardowej rewolty niż spokojną szkołą stylu.
• Na maturze warto pamiętać, że futuryzm jest skrajnym wariantem fascynacji nowoczesnością, nie synonimem całego dwudziestolecia.

Katastrofizm wyraża przeczucie, że kultura, państwo albo cała cywilizacja zbliżają się do gwałtownego kryzysu.

• W latach 30. radość niepodległości coraz częściej ustępuje lękowi przed wojną, totalitaryzmem i rozpadem porządku.
• Katastrofizm nie oznacza tylko pesymizmu, lecz historyczne napięcie: świat wydaje się iść ku zdarzeniu, którego nie potrafi zatrzymać.
• Ten nurt dobrze łączy się z groteską, kryzysem państwa i obrazem masowych ideologii.

Psychoanaliza wzmacnia zainteresowanie tym, co ukryte: nieświadomością, pragnieniami, lękami, wstydem i mechanizmami podporządkowania jednostki.

• Literatura dwudziestolecia często pokazuje, że człowiek nie jest przejrzysty sam dla siebie.
• Psychika bywa spleciona z formą społeczną: rodzina, szkoła, klasa i język narzucają człowiekowi role.
• Ten kontekst trzeba stosować ostrożnie: nie każda analiza psychologiczna jest psychoanalizą, ale wiele tekstów korzysta z podobnej podejrzliwości wobec jawnego ja.