Podstawa
Starożytność
Antygona
Antygona grzebie brata wbrew zakazowi króla Kreona, wybierając prawo boskie ponad ludzkim. Dramat stawia fundamentalne pytanie o konflikt sumienia i władzy państwowej.
Podstawa
Podstawa
Start do pisemnej: rdzeń i statusy, od których warto zacząć powtórkę.
Ta ścieżka zbiera trzy grupy: lektury wprost z podstawy 2024, pozycje ze szkoły podstawowej nadal obecne w kanonie oraz teksty wskazane do testu historycznoliterackiego.
34
w podstawie 2024
5
ze szkoły podstawowej
6
Test historycznoliteracki
Starożytność
Podstawa
Starożytność
Apokalipsa wg Św. Jana
Wizjonerski tekst opisujący koniec świata, Sąd Ostateczny i Nowe Jeruzalem. Pełen symboliki liczb i zwierząt, wpłynął na całą sztukę i literaturę eschatologiczną Zachodu.
Podstawa
Starożytność
Iliada
Epopeja opisująca 51 dni z ostatniego roku wojny trojańskiej — gniew Achillesa i śmierć Hektora. Utwór przekazuje antyczny kodeks honorowy: chwała wojownika jest ważniejsza niż…
Podstawa
Starożytność
Księga Hioba
Hiob traci majątek, dzieci i zdrowie, lecz nie wyrzeka się Boga. Tekst stawia pytanie o sens cierpienia sprawiedliwego i granice wiary wobec niezrozumiałego zła.
Podstawa
Starożytność
Księga Koheleta
Kohelet głosi marność wszystkiego: „Marność nad marnościami". Tekst przesycony pesymizmem filozoficznym i refleksją nad przemijaniem — jeden z najbardziej literackich tekstów…
Podstawa
Starożytność
Księga Psalmów
150 poetyckich modlitw i hymnów przypisywanych Dawidowi. Psalmy wyrażają gamę ludzkich emocji wobec Boga: wdzięczność, skargę, lęk i ufność. Wzorzec dla późniejszej liryki…
Podstawa
Starożytność
Księga Rodzaju (Genesis)
Pierwsza księga Biblii opisuje stworzenie świata, upadek człowieka w raju, potop i przymierze z Abrahamem. Stanowi fundament kultury judeo-chrześcijańskiej i źródło licznych…
Podstawa
Starożytność
Mitologia
Zbiór opowieści o bogach olimpijskich, herosach i założeniu Rzymu. Parandowski oparł się na źródłach antycznych — Hezjodzie, Owidiuszu, Wergiliuszu. Książka uznawana za najlepsze…
Średniowiecze
Podstawa
Średniowiecze
Bogurodzica
Najstarszy zachowany polski hymn religijny — modlitwa do Matki Boskiej i prośba za pośrednictwem Jana Chrzciciela. Śpiewana przez wojsko Władysława Jagiełły przed bitwą pod…
Podstawa
Średniowiecze
Lament Świętokrzyski
Monolog Matki Boskiej pod krzyżem — jeden z najwcześniejszych polskich tekstów literackich po polsku. Łączy plankt maryjny z intymną skargą matczyną, tworząc przejmujący obraz…
Podstawa
Średniowiecze
Pieśń o Rolandzie
Epos rycerski o śmierci paladyna Karola Wielkiego w wąwozie Roncevaux. Roland wybiera śmierć zamiast wezwania pomocy, co czyni zeń idealny wzorzec rycerza — odważnego, lojalnego i…
Podstawa
Średniowiecze
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Dialog uczonego z personifikowaną Śmiercią, która pokazuje że dosięga wszystkich — papieża, króla, rycerza i żaka. Znakomity przykład motywu danse macabre i memento mori w…
Renesans
Podstawa
Renesans
Makbet
Szkocki wódz Makbet zabija króla Duncana pod wpływem przepowiedni czarownic i ambicji żony. Dramat o korupcji władzy, wyrzutach sumienia i nieuchronności kary — jedna z…
Podstawa
Renesans
Pieśni
Zbiór 49 pieśni — liryk horacjańskich o radości życia, cnocie i pogodzeniu z losem. Pieśń IX („Niezwykłym i nie leda piórem…") jest poetycką deklaracją nieśmiertelności przez…
Podstawa
Renesans
Treny
19 trenów napisanych po śmierci córki Urszuli (1579). Cykl przechodzi od bólu i buntu przez kryzys wiary aż po pogodzenie z losem. Uważa się go za pierwszą nowożytną europejską…
Barok
Podstawa
Barok
Skąpiec
Komedia o Harpagonie, który podporządkowuje rodzinę gromadzeniu pieniędzy. Konflikt dotyczy małżeństw dzieci, posagu i szkatułki z gotówką. Molier pokazuje, jak obsesja własności…
Oświecenie
Podstawa
Oświecenie
Bajki
Zbiór bajek epigramatycznych i narracyjnych — krótkich alegorii z moralną puentą. Krasicki czerpał z Ezopa i La Fontaine'a, pisząc o ludzkich wadach przez pryzmat zwierząt.
Podstawa
Oświecenie
Hymn do miłości ojczyzny
Krótki wiersz patriotyczny znany od incipitu „Święta miłości kochanej ojczyzny...”. Krasicki pokazuje miłość ojczyzny jako wartość wymagającą ofiary i gotowości do cierpienia.…
Podstawa
Oświecenie
Satyry
Zbiór satyr piętnujących wady szlachty polskiej: pijaństwo, rozrzutność, plotkarstwo i bezmyślne naśladowanie Francuzów. Krasicki pisał z humorem i dystansem, w duchu…
Romantyzm
Podstawa
Romantyzm
Ballady i romanse
Pierwszy zbiór romantyczny w polskiej literaturze — manifest nowej wrażliwości. Mickiewicz sięga po ludowość, nadnaturalność i emocje: „Świtezianka", „Romantyczność", „Lilie".…
Podstawa
Romantyzm
Balladyna
Dramat o siostrach rywalizujących o małżeństwo z Kirkorem. Balladyna zabija Alinę, zdobywa władzę i po kolejnych zbrodniach staje przed własnym sądem. Słowacki łączy baśń, kronikę…
Podstawa
Romantyzm
Dziady cz. II
Obrzęd dziadów — przywoływania duchów — na Litwie. Trzy upiory: lekkie dzieci, okrutny pan i dziewczyna-flirt, otrzymują lekcję z wartości postu, pracy i miłości. Balladowa,…
Podstawa
Romantyzm
Dziady cz. III
Dramat o prześladowaniach polskiej młodzieży przez carskie władze po 1820 r. Konrad w Wielkiej Improwizacji oskarża Boga o obojętność na cierpienie narodu. Mesjanizm: Polska…
Podstawa
Romantyzm
Oda do młodości
Wiersz programowy młodego Mickiewicza, napisany przed wydaniem Ballad i romansów. Łączy klasycystyczną formę ody z romantycznym kultem młodości, wspólnoty i czynu. Zapowiada…
Podstawa
Romantyzm
Pan Tadeusz
Epopeja szlachecka osadzona na Litwie w 1811–1812 r. Opisuje spór Sopliców z Horeszkami, miłość Tadeusza i Zosi oraz ostatni zajazd szlachecki. Przez Polaków uważana za narodową…
Podstawa
Romantyzm
Romantyczność
Wiersz przedstawia Karusię rozmawiającą ze zmarłym Jasieńkiem na rynku miasteczka. Spór między ludem a starcem dotyczy tego, czy prawda bierze się z rozumu, czy z wiary i czucia.…
Podstawa
Romantyzm
Testament mój
Wiersz napisany po klęsce powstania listopadowego i doświadczeniu emigracji. Podmiot mówi o swojej pracy poetyckiej, śmierci i obowiązku dalszej walki po jego odejściu. Utwór…
Podstawa
Romantyzm
Zemsta
Komedia o sporze Cześnika Raptusiewicza z Rejentem Milczkiem o mur graniczny. Intryga łączy konflikt sąsiedzki z planami małżeństw Klary, Wacława i Podstoliny. Fredro pokazuje…
Pozytywizm
Podstawa
Pozytywizm
Lalka
Stanisław Wokulski — kupiec i były zesłaniec — kocha arystokratkę Izabelę Łęcką, tracąc przez to majątek i ideały. Panorama społeczeństwa Warszawy po 1863 r.: arystokracja,…
Podstawa
Pozytywizm
Potop
Druga część Trylogii opisuje najazd szwedzki na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660. Andrzej Kmicic przechodzi drogę od porywczego szlachcica do obrońcy kraju i Jasnej Góry. Powieść…
Podstawa
Pozytywizm
Zbrodnia i kara
Student Raskolnikow zabija lichwiarkę, przekonany, że jest ponad prawem moralnym. Powieść śledzi psychologiczny rozkład zabójcy i jego drogę do przyznania się. Podstawowe dzieło…
Młoda Polska
Podstawa
Młoda Polska
Chłopi
Czterotomowa powieść o wsi Lipce i rodzie Borynów przez cztery pory roku. Maciej Boryna, Antek, Jagna — miłość, zdrada, zbiorowy rytm wiejskiego życia. Reymont otrzymał Nagrodę…
Podstawa
Młoda Polska
Wesele
Dramat o weselu w Bronowicach, na które przybywają duchy — żona Wernyhory, Rycerz, Hetman. Inteligencja i chłopi razem, lecz duchowo podzieleni, nie potrafią zjednoczyć się do…
XX-lecie międzywojenne
Podstawa
XX-lecie międzywojenne
Ferdydurke
Trzydziestolatek Józio zostaje cofnięty do szkolnej ławy przez profesora Pimkę. Gombrowicz analizuje mechanizmy upupin: jak Forma, Gęba i Pupa zniewala ludzi narzucając im…
Podstawa
XX-lecie międzywojenne
Przedwiośnie
Cezary Baryka wraca do odrodzonej Polski i konfrontuje dziecięce marzenia ojca o „szklanych domach" z biedą i chaosem II RP. Powieść polityczna o niemożności spełnienia…
Wojna i Okupacja
Podstawa
Wojna i Okupacja
Inny świat
Wspomnienia z sowieckiego łagru w Jercewie (1940–42), gdzie autor spędził dwa lata. Relacja o systemie, który niszczy ludzką godność i podmiotowość przez pracę przymusową, głód i…
Podstawa
Wojna i Okupacja
Proszę państwa do gazu
Opowiadanie przedstawia dzień przy rampie w Auschwitz, gdzie więźniowie rozładowują transport ludzi skazanych na natychmiastową śmierć. Narrator pokazuje obóz jako system…
Podstawa
Wojna i Okupacja
Zdążyć przed Panem Bogiem
Reportaż na podstawie rozmów z Markiem Edelmanem — ostatnim żyjącym przywódcą powstania w getcie warszawskim (1943). Pytanie o to, co znaczy godna śmierć i czy Bóg zdąża na czas.
Współczesność
Podstawa
Współczesność
Dżuma
W Oranie wybucha zaraza. Doktor Rieux i Tarrou zostają, by walczyć. Camus pisze alegorię nazizmu i każdej innej epidemii zła — pytanie o solidarność i absurd w obliczu…
Podstawa
Współczesność
Górą „Edek”
Opowiadanie o warszawskim podwórku i środowisku drobnych przestępców. Narrator obserwuje Edka, którego pozycja rośnie dzięki przemocy i reputacji. Nowakowski zapisuje język ulicy…
Podstawa
Współczesność
Miejsce
Opowiadanie o cerkwi położonej w beskidzkiej dolinie, z której zniknęli dawni mieszkańcy. Narrator śledzi pustkę po wysiedleniach i zmianę funkcji krajobrazu. Stasiuk łączy opis…
Podstawa
Współczesność
Podróże z Herodotem
Reportaż powstał z połączenia lektury Herodota i relacji z podróży autora po Azji oraz Afryce. Kapuściński zestawia historię Persów, Greków i Scytów z doświadczeniem współczesnego…
Podstawa
Współczesność
Profesor Andrews w Warszawie
Opowiadanie o cudzoziemcu, który trafia do Warszawy w czasie stanu wojennego w grudniu 1981 r. Profesor nie zna reguł miasta, a jego podróż przez ulice staje się lekcją…
Podstawa
Współczesność
Rok 1984
Winston Smith pracuje w Ministerstwie Prawdy i zmienia historię na rozkaz Partii. Orwell stworzył słownik totalitaryzmu: Wielki Brat, Doublethink, Newspeak, Room 101. Powieść…
Podstawa
Współczesność
Tango
Artur, wnuk liberałów, buntuje się przeciw anarchii rodziny — chce przywrócić porządek i tradycję. Paradoks: rebelia staje się konserwatyzmem. Finał: prymitywny Edek zabija Artura…