Motywy

Motywy i problemy do wypracowania

Wybierz motyw lub problem, aby znaleźć wybrane lektury, konteksty i krótkie wskazówki do argumentacji.

To wybrane punkty wyjścia do argumentu. Oprzyj go na konkretnej scenie, postaci albo fragmencie tekstu.

Wpisz temat, hasło albo pojęcie powiązane z wypracowaniem.

Dostępne tematy: 22.

Motywy

Od problemu do lektury.

Motyw

Cierpienie i jego sens

Motyw pyta, skąd bierze się cierpienie, czy można je wytłumaczyć winą i jak człowiek może je przyjąć albo się mu sprzeciwić.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o cierpieniu niewinnych, sprawiedliwości Boga, sensie ofiary, rozpaczy i sposobach przetrwania straty.

Motyw · 5 lektur · Wina, kara i odkupienie · Śmierć i przemijanie

Motyw

Forma i dojrzałość

Motyw pokazuje, jak role społeczne, język i spojrzenie innych narzucają człowiekowi gotową maskę.

Przyda się, gdy: Działa w tematach o niedojrzałości, presji otoczenia, autentyczności i wolności jednostki.

Motyw · 2 lektury · Groteska i forma

Motyw

Godność i ratowanie życia

Motyw łączy obronę człowieczeństwa z pomocą konkretnej osobie w sytuacji zagrożenia. Pozwala pytać, jak działać odpowiedzialnie, gdy ocalenie wszystkich jest niemożliwe.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o solidarności, obowiązku, godności i granicach ludzkiej sprawczości.

Motyw · 3 lektury · Tragizm i wybór moralny · Zagłada i świadectwo

Motyw

Jednostka wobec władzy

Motyw porządkuje sytuacje, w których człowiek ściera się z państwem, prawem albo przemocą systemu.

Przyda się, gdy: Pomaga pisać o buncie, odpowiedzialności, granicach kompromisu i cenie sprzeciwu.

Motyw · 9 lektur · Zabory i walka o wolność · Tragizm i wybór moralny

Motyw

Miłość i idealizacja

Motyw pokazuje, jak wyobrażenie o drugiej osobie zderza się z realnym doświadczeniem.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o złudzeniach, dojrzewaniu, samotności i konflikcie marzenia z rzeczywistością.

Motyw · 4 lektury · Werteryzm i gorączka werterowska

Motyw

Naród i wspólnota

Motyw pokazuje, jak literatura pyta o więź zbiorową, pamięć historyczną i odpowiedzialność za innych.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o patriotyzmie, bierności, sporach społecznych i wyobrażeniu narodu.

Motyw · 4 lektury · Zabory i walka o wolność · Inteligencja i lud

Motyw

Samotność i wyobcowanie

Motyw pokazuje człowieka oddzielonego od innych: przez uczucie, którego nikt nie podziela, wiedzę, której nie może ujawnić, albo świat, którego reguł nie rozumie.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o samotności, niezrozumieniu, kryzysie tożsamości, buncie jednostki i relacji ze wspólnotą.

Motyw · 4 lektury · Werteryzm i gorączka werterowska · Jednostka wobec władzy

Motyw

Społeczeństwo i awans

Motyw pomaga opisać zależności klasowe, ambicję bohatera i bariery, które blokują zmianę pozycji.

Przyda się, gdy: Działa przy tematach o nierównościach, pracy, pieniądzu, edukacji i ocenie wspólnoty.

Motyw · 7 lektur · Pozytywizm i praca organiczna

Motyw

Śmierć i przemijanie

Motyw przedstawia śmierć jako doświadczenie, które dotyczy każdego, i pyta, co zostaje po człowieku oraz jak żyć ze świadomością końca.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o przemijaniu, żałobie, równości wobec śmierci, marności ludzkich starań i postawach wobec umierania.

Motyw · 3 lektury · Cierpienie i jego sens · Społeczeństwo i awans

Motyw

Tradycja i nowoczesność

Motyw opisuje napięcie między dziedzictwem przeszłości a potrzebą zmiany myślenia i działania.

Przyda się, gdy: Pomaga pisać o modernizacji, pamięci, sporach pokoleń i nieudanych projektach odnowy.

Motyw · 6 lektur · Młoda Polska i kryzys wspólnoty · Inteligencja i lud

Motyw

Tragizm i wybór moralny

Motyw pokazuje sytuację, w której bohater musi wybrać między wartościami, a każda decyzja ma koszt.

Przyda się, gdy: Przydatny w tematach o sumieniu, odpowiedzialności, konflikcie prawa i granicach posłuszeństwa.

Motyw · 7 lektur · Tragedia antyczna · Mit tebański

Motyw

Wina, kara i odkupienie

Motyw pokazuje, jak literatura rozpoznaje winę i pyta, czy człowiek może ją naprawić.

Przyda się, gdy: Działa w tematach o odpowiedzialności, cierpieniu, sądzie moralnym i przemianie bohatera.

Motyw · 10 lektur · Tragedia antyczna · Mesjanizm romantyczny

Konteksty

Tło, które pomaga zbudować argument.

Kontekst

Groteska i forma

Kontekst groteski pokazuje świat zdeformowany, komiczno-niepokojący i odsłaniający sztuczność społecznych ról.

Przyda się, gdy: Przydatny przy tematach o presji społecznej, absurdzie, języku, niedojrzałości i krytyce konwenansu.

Kontekst · 2 lektury · Forma i dojrzałość

Kontekst

Inteligencja i lud

Kontekst opisuje napięcie między elitami a chłopstwem, fascynację ludem i brak realnego porozumienia.

Przyda się, gdy: Pomaga pisać o wspólnocie, klasach społecznych, micie narodowej jedności i politycznej bezradności.

Kontekst · 1 lektura · Naród i wspólnota · Tradycja i nowoczesność

Kontekst

Mesjanizm romantyczny

Kontekst mesjanizmu pokazuje przekonanie, że cierpienie narodu może mieć sens ofiary za innych.

Przyda się, gdy: Działa przy tematach o cierpieniu zbiorowym, poświęceniu, wizji narodu i religijnym języku romantyzmu.

Kontekst · 1 lektura · Naród i wspólnota · Wina, kara i odkupienie

Kontekst

Mit tebański

Kontekst mitu tebańskiego porządkuje historię rodu Labdakidów, winę dziedziczoną i spór o władzę.

Przyda się, gdy: Pomaga osadzić Antygonę obok Króla Edypa i pokazać, że konflikt nie zaczyna się od jednego rozkazu.

Kontekst · 2 lektury · Tragizm i wybór moralny · Wina, kara i odkupienie

Kontekst

Młoda Polska i kryzys wspólnoty

Kontekst Młodej Polski pomaga opisać nastroje schyłkowe, symbolizm i niepewność zbiorowego działania.

Przyda się, gdy: Działa przy tematach o niemocy, roli sztuki, złudzeniach elit i pękniętej wspólnocie.

Kontekst · 1 lektura · Naród i wspólnota · Tradycja i nowoczesność

Kontekst

Pozytywizm i praca organiczna

Kontekst pokazuje program odbudowy społeczeństwa przez edukację, pracę i odpowiedzialność za zbiorowość.

Przyda się, gdy: Przydatny przy lekturach, w których ideały jednostki zderzają się z praktycznym działaniem i strukturą społeczną.

Kontekst · 1 lektura · Społeczeństwo i awans · Miłość i idealizacja

Kontekst

Tragedia antyczna

Kontekst tragedii antycznej pomaga rozumieć konflikt wartości, fatum i odpowiedzialność bohatera.

Przyda się, gdy: Przydatny, gdy temat wymaga pokazania, że decyzja bohatera jest moralnie poważna, ale nie prosta.

Kontekst · 2 lektury · Tragizm i wybór moralny · Wina, kara i odkupienie

Kontekst

Werteryzm i gorączka werterowska

Werteryzm to postawa skupiona na intensywnych uczuciach, samotności i konflikcie jednostki ze światem. Gorączka werterowska oznacza modę na naśladowanie bohatera po wydaniu powieści Goethego w 1774 roku: jego stroju, sposobu przeżywania miłości i melancholii.

Przyda się, gdy: Pomaga powiązać kryzys bohatera z modelem uczuciowości, który oddziaływał na późniejszą literaturę romantyczną.

Kontekst · 2 lektury · Miłość i idealizacja · Społeczeństwo i awans

Kontekst

Zabory i walka o wolność

Kontekst zaborów pokazuje literaturę jako odpowiedź na brak państwa, represje i spór o formy oporu.

Przyda się, gdy: Przydatny przy lekturach, które łączą los jednostki z losem narodu i pamięcią historyczną.

Kontekst · 2 lektury · Jednostka wobec władzy · Naród i wspólnota

Kontekst

Zagłada i świadectwo

Zagłada oznacza ludobójstwo europejskich Żydów dokonane przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej. Świadectwo ocalałego zachowuje pamięć o ludziach i wydarzeniach z perspektywy konkretnego uczestnika.

Przyda się, gdy: Pomaga odczytać literaturę faktu, odróżnić osobistą relację od pełnej kroniki i rozważyć odpowiedzialność za pamięć.

Kontekst · 2 lektury · Godność i ratowanie życia · Jednostka wobec władzy