Motyw
Jednostka wobec władzy
Motyw porządkuje sytuacje, w których człowiek ściera się z państwem, prawem albo przemocą systemu.
Jak użyć
Od problemu do argumentu.
Pomaga pisać o buncie, odpowiedzialności, granicach kompromisu i cenie sprzeciwu.
Wybierz lekturę, nazwij konkretną scenę lub decyzję bohatera, a potem wyjaśnij, co ten przykład pokazuje w kontekście tematu.
Główne powiązanie · Podstawa
Dziady cz. III
Dlaczego pasuje
Represje carskie pokazują, że system może niszczyć jednostkę, ale nie odbiera jej głosu moralnego.
Scena lub szczegół do przywołania
- opowiadanie Sobolewskiego o wywożeniu więźniów kibitkami scena I
- Senator Nowosilcow i przesłuchania scena VIII
Główne powiązanie · Podstawa
Inny świat
Dlaczego pasuje
Łagier w Jercewie pokazuje system, który podporządkowuje ciało i codzienne decyzje więźniów pracy przymusowej, głodowi i przemocy.
Scena lub szczegół do przywołania
- praca przymusowa w Jercewie
- historia Kostylewa rozdz. „Ręka w ogniu”
Lista CKE obejmuje fragmenty tej lektury. Sprawdź, czy wskazana scena była w omawianym fragmencie; jeśli nie, przywołuj ją jako znajomość całego utworu.
Główne powiązanie · Podstawa
Makbet
Dlaczego pasuje
Droga Makbeta od przepowiedni do tronu pokazuje, jak żądza władzy zmienia relacje z innymi i uruchamia kolejne zbrodnie.
Scena lub szczegół do przywołania
- przepowiednia czarownic akt I, sc. 3
- zabójstwo króla Duncana akt II, sc. 2
- zabójstwo rodziny Makdufa akt IV, sc. 2
Główne powiązanie · Rozszerzenie
Proces
Dlaczego pasuje
Aresztowanie Józefa K. bez podania zarzutu pokazuje jednostkę uwikłaną w nieprzejrzysty system sądowy.
Scena lub szczegół do przywołania
- aresztowanie bez podania zarzutu rozdz. 1
- pierwsze przesłuchanie w kamienicy na przedmieściu rozdz. 2
- kancelarie sądu na poddaszu rozdz. 3
Lista CKE obejmuje fragmenty tej lektury. Sprawdź, czy wskazana scena była w omawianym fragmencie; jeśli nie, przywołuj ją jako znajomość całego utworu.
Główne powiązanie · Podstawa
Rok 1984
Dlaczego pasuje
Partia kontroluje język, pamięć i prywatność, dlatego bunt Winstona zaczyna się od prób zachowania własnego sądu o rzeczywistości.
Scena lub szczegół do przywołania
- praca Winstona w Ministerstwie Prawdy cz. I
- pokój 101 cz. III
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Antygona
Dlaczego pasuje
Spór z Kreonem pokazuje, że władza bez refleksji moralnej staje się przemocą.
Scena lub szczegół do przywołania
- Kreon ogłasza zakaz pochówku Polinejkesa
- spór Kreona z Hajmonem
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Balladyna
Dlaczego pasuje
Balladyna zdobywa kolejne szczeble władzy, lecz nie może unieważnić przemocy, dzięki której do nich doszła.
Scena lub szczegół do przywołania
- małżeństwo z Kirkorem akt III
- objęcie tronu akt V
- sąd królowej akt V, sc. 4
Dodatkowe powiązanie · Rozszerzenie
Hamlet
Dlaczego pasuje
Dramat pokazuje dwór Klaudiusza jako układ oparty na zatajeniu zbrodni i kontroli nad poddanymi.
Scena lub szczegół do przywołania
- Klaudiusz na tronie i pierwszy monolog Hamleta akt I, sc. 2
- Rozenkranc i Gildenstern wezwani, by wybadać Hamleta akt II, sc. 2
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Zdążyć przed Panem Bogiem
Dlaczego pasuje
Wybór zbrojnego oporu jest odpowiedzią na niemiecką politykę Zagłady. Analizuj go w warunkach przymusu i skrajnie ograniczonej sprawczości.
Scena lub szczegół do przywołania
- powstanie w getcie warszawskim w 1943 roku
- rozmowa o wyborze sposobu umierania
Porównanie
Zestaw do porównania
Każde zestawienie jest przypisane do tego zagadnienia. Pokazuje podobieństwo, różnicę i to, co porównanie wnosi do argumentu.
dwa obrazy bezradności wobec systemu
Proces i Rok 1984
- Podobieństwo
- Józef K. i Winston stają wobec władzy, która decyduje o ich losie bez jawnych reguł.
- Różnica
- W Procesie sąd jest nieprzejrzysty i nie wiadomo, czego chce. W Roku 1984 Partia jawnie dąży do kontroli myśli i wymusza miłość do Wielkiego Brata.
- Do argumentu
- Pozwala odróżnić absurd biurokratycznej władzy od totalitarnej kontroli nad świadomością.
sprzeciw wobec przemocy władzy
Antygona i Dziady cz. III
- Podobieństwo
- W obu utworach bohaterowie stawiają opór władzy, która używa przemocy w imię porządku.
- Różnica
- Antygona sprzeciwia się sama, w imię prawa boskiego i obowiązku wobec brata. W Dziadach cz. III represje dotykają całej wspólnoty więźniów.
- Do argumentu
- Pozwala pokazać różnicę między indywidualnym nieposłuszeństwem a doświadczeniem zbiorowego prześladowania.