Motyw
Tradycja i nowoczesność
Motyw opisuje napięcie między dziedzictwem przeszłości a potrzebą zmiany myślenia i działania.
Jak użyć
Od problemu do argumentu.
Pomaga pisać o modernizacji, pamięci, sporach pokoleń i nieudanych projektach odnowy.
Wybierz lekturę, nazwij konkretną scenę lub decyzję bohatera, a potem wyjaśnij, co ten przykład pokazuje w kontekście tematu.
Główne powiązanie · Podstawa
Pan Tadeusz
Dlaczego pasuje
Sędzia strzeże dawnych obyczajów, a młodzi chcą zmienić położenie chłopów. Przywiązanie do tradycji nie musi oznaczać zachowania każdej dawnej nierówności.
Scena lub szczegół do przywołania
- nauka Sędziego o grzeczności — księga I
- uwolnienie chłopów — księga XII
Obyczaj i zmiana społeczna
Postacie: Sędzia; Tadeusz i Zosia
W księdze I Sędzia uczy zasad grzeczności opartych na wieku i pozycji społecznej. W księdze XII Tadeusz proponuje uwolnienie chłopów i przekazanie im ziemi; Zosia wyraża zgodę.
Wniosek do argumentu: Przywiązanie do obyczaju może współistnieć z potrzebą zmiany. Porównanie tych scen pozwala zapytać, które elementy tradycji łączą ludzi, a które utrwalają nierówność.
Główne powiązanie · Podstawa
Tango
Dlaczego pasuje
Artur chce przywrócić zasady w domu, w którym wcześniejsze pokolenie odrzuciło porządek. Dramat pyta, czy sam powrót do tradycji rozwiązuje kryzys.
Scena lub szczegół do przywołania
- pomysł Artura na tradycyjny ślub z Alą
- finałowe tango Edka z Eugeniuszem akt III
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Chłopi
Dlaczego pasuje
Rytm prac, świąt i obyczajów porządkuje życie Lipiec, ale wspólnota potrafi też użyć tradycji do wykluczenia jednostki.
Scena lub szczegół do przywołania
- cykl prac i świąt w Lipcach
- zbiorowe wypędzenie Jagny t. IV „Lato”
Lista CKE obejmuje fragmenty tej lektury. Sprawdź, czy wskazana scena była w omawianym fragmencie; jeśli nie, przywołuj ją jako znajomość całego utworu.
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Ferdydurke
Dlaczego pasuje
Powieść ośmiesza zarówno szkolny kult tradycji, jak i nowoczesne pozy Młodziaków.
Scena lub szczegół do przywołania
- szkolna lekcja polskiego
- nowoczesny dom Młodziaków
Lista CKE obejmuje fragmenty tej lektury. Sprawdź, czy wskazana scena była w omawianym fragmencie; jeśli nie, przywołuj ją jako znajomość całego utworu.
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Przedwiośnie
Dlaczego pasuje
Powieść zestawia rewolucyjne doświadczenia Cezarego z różnymi projektami naprawy odrodzonego państwa.
Scena lub szczegół do przywołania
- rewolucja w Baku cz. I
- rozmowy o programach Gajowca i Lulka cz. III „Wiatr od wschodu”
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Wesele
Dlaczego pasuje
Spotkanie inteligencji i chłopów ujawnia napięcie między mitem tradycji a potrzebą nowego działania.
Scena lub szczegół do przywołania
- wesele w Bronowicach
- Wernyhora akt II, sc. 24