Motyw
Społeczeństwo i awans
Motyw pomaga opisać zależności klasowe, ambicję bohatera i bariery, które blokują zmianę pozycji.
Jak użyć
Od problemu do argumentu.
Działa przy tematach o nierównościach, pracy, pieniądzu, edukacji i ocenie wspólnoty.
Wybierz lekturę, nazwij konkretną scenę lub decyzję bohatera, a potem wyjaśnij, co ten przykład pokazuje w kontekście tematu.
Główne powiązanie · Podstawa
Chłopi
Dlaczego pasuje
Podział ziemi, majątku i pozycji we wsi kształtuje decyzje Borynów oraz spór o Jagnę.
Scena lub szczegół do przywołania
- spór Antka z Maciejem o ziemię i zapis dla Jagny t. I „Jesień”
- wygnanie Jagny ze wsi t. IV „Lato”
Lista CKE obejmuje fragmenty tej lektury. Sprawdź, czy wskazana scena była w omawianym fragmencie; jeśli nie, przywołuj ją jako znajomość całego utworu.
Główne powiązanie · Podstawa
Lalka
Dlaczego pasuje
Kariera Wokulskiego obnaża bariery klasowe, snobizm arystokracji i słabość mieszczaństwa.
Scena lub szczegół do przywołania
- sklep i jego codzienność t. I, rozdz. I–II
- wyścigi i wyzwanie barona Krzeszowskiego na pojedynek t. I, rozdz. XIII
Dodatkowe powiązanie · Rozszerzenie
Cierpienia młodego Wertera
Dlaczego pasuje
Hrabia C. ceni Wertera, lecz obecność mieszczańskiego urzędnika na arystokratycznym przyjęciu budzi sprzeciw gości. Uznanie osobiste nie usuwa bariery pochodzenia.
Scena lub szczegół do przywołania
- list z 15 marca 1772 roku część druga
- wyproszenie z salonu hrabiego C. część druga
Dodatkowe powiązanie · Dodatkowe
Opowieść wigilijna
Dlaczego pasuje
Kontrast między majątkiem Scrooge’a a warunkami życia Cratchitów pozwala rozważyć odpowiedzialność zamożnych za innych.
Scena lub szczegół do przywołania
- świąteczny obiad u Cratchitów rozdz. III
- przemiana Scrooge’a po spotkaniach z duchami rozdz. V
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Przedwiośnie
Dlaczego pasuje
Obraz nędzy i nierówności społecznych sprawdza, czy odrodzone państwo zapewnia swoim obywatelom realną zmianę życia.
Scena lub szczegół do przywołania
- pobyt Cezarego w Nawłoci cz. II „Nawłoć”
- wizyta w Chłodku cz. II
Dodatkowe powiązanie · Rozszerzenie
Romeo i Julia
Dlaczego pasuje
Konflikt rodzinny pokazuje, jak odziedziczone układy i decyzje starszych ograniczają wybory młodych.
Scena lub szczegół do przywołania
- bójka sług Montekich i Kapuletów akt I, sc. 1
- zgoda rodów nad grobowcem akt V, sc. 3
Dodatkowe powiązanie · Podstawa
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Dlaczego pasuje
Śmierć wylicza przedstawicieli różnych stanów, od króla po rzemieślników, kupców i oraczy. Uwagi o karczmarzach, którzy „źle piwa dają”, i o plebanach pokazują, że pozycja nie chroni przed sądem.
Scena lub szczegół do przywołania
- przegląd stanów: król, filozofowie, kupcy, oracze
- karczmarze i plebani w satyrycznych uwagach Śmierci
Lista CKE obejmuje fragmenty tej lektury. Sprawdź, czy wskazana scena była w omawianym fragmencie; jeśli nie, przywołuj ją jako znajomość całego utworu.