Obowiązkowe 2026
Obowiązkowe 2026
Lektury kanoniczne do części pisemnej i historycznoliterackiej matury z polskiego.
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Mitologia
Zbiór opowieści o bogach olimpijskich, herosach i założeniu Rzymu. Parandowski oparł się na źródłach antycznych — Hezjodzie, Owidiuszu, Wergiliuszu. Książka uznawana za najlepsze…
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Iliada
Epopeja opisująca 51 dni z ostatniego roku wojny trojańskiej — gniew Achillesa i śmierć Hektora. Utwór przekazuje antyczny kodeks honorowy: chwała wojownika jest ważniejsza niż…
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Antygona
Antygona grzebie brata wbrew zakazowi króla Kreona, wybierając prawo boskie ponad ludzkim. Dramat stawia fundamentalne pytanie o konflikt sumienia i władzy państwowej.
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Księga Rodzaju (Genesis)
Pierwsza księga Biblii opisuje stworzenie świata, upadek człowieka w raju, potop i przymierze z Abrahamem. Stanowi fundament kultury judeo-chrześcijańskiej i źródło licznych…
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Księga Hioba
Hiob traci majątek, dzieci i zdrowie, lecz nie wyrzeka się Boga. Tekst stawia pytanie o sens cierpienia sprawiedliwego i granice wiary wobec niezrozumiałego zła.
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Księga Koheleta
Kohelet głosi marność wszystkiego: „Marność nad marnościami". Tekst przesycony pesymizmem filozoficznym i refleksją nad przemijaniem — jeden z najbardziej literackich tekstów…
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Księga Psalmów
150 poetyckich modlitw i hymnów przypisywanych Dawidowi. Psalmy wyrażają gamę ludzkich emocji wobec Boga: wdzięczność, skargę, lęk i ufność. Wzorzec dla późniejszej liryki…
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Apokalipsa wg Św. Jana
Wizjonerski tekst opisujący koniec świata, Sąd Ostateczny i Nowe Jeruzalem. Pełen symboliki liczb i zwierząt, wpłynął na całą sztukę i literaturę eschatologiczną Zachodu.
Obowiązkowe 2026
Starożytność
Przypowieści Ewangeliczne
Krótkie narracje dydaktyczne Jezusa: przypowieść o synu marnotrawnym, o miłosiernym Samarytaninie, o talentach. Gatunek wpłynął na literaturę moralistyczną przez całe…
Obowiązkowe 2026
Średniowiecze
Lament Świętokrzyski
Monolog Matki Boskiej pod krzyżem — jeden z najwcześniejszych polskich tekstów literackich po polsku. Łączy plankt maryjny z intymną skargą matczyną, tworząc przejmujący obraz…
Obowiązkowe 2026
Średniowiecze
Pieśń o Rolandzie
Epos rycerski o śmierci paladyna Karola Wielkiego w wąwozie Roncevaux. Roland wybiera śmierć zamiast wezwania pomocy, co czyni zeń idealny wzorzec rycerza — odważnego, lojalnego i…
Obowiązkowe 2026
Średniowiecze
Bogurodzica
Najstarszy zachowany polski hymn religijny — modlitwa do Matki Boskiej i prośba za pośrednictwem Jana Chrzciciela. Śpiewana przez wojsko Władysława Jagiełły przed bitwą pod…
Obowiązkowe 2026
Średniowiecze
Legenda o Świętym Aleksym
Hagiografia ascety, który porzuca bogactwo, żonę i rodzinę, by żyć jako żebrak pod schodami własnego domu. Wzorzec świętości przez wyrzeczenie — typowy dla średniowiecznego ideału…
Obowiązkowe 2026
Średniowiecze
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Dialog uczonego z personifikowaną Śmiercią, która pokazuje że dosięga wszystkich — papieża, króla, rycerza i żaka. Znakomity przykład motywu danse macabre i memento mori w…
Obowiązkowe 2026
Renesans
Treny
19 trenów napisanych po śmierci córki Urszuli (1579). Cykl przechodzi od bólu i buntu przez kryzys wiary aż po pogodzenie z losem. Uważa się go za pierwszą nowożytną europejską…
Obowiązkowe 2026
Renesans
Pieśni
Zbiór 49 pieśni — liryk horacjańskich o radości życia, cnocie i pogodzeniu z losem. Pieśń IX („Niezwykłym i nie leda piórem…") jest poetycką deklaracją nieśmiertelności przez…
Obowiązkowe 2026
Renesans
Makbet
Szkocki wódz Makbet zabija króla Duncana pod wpływem przepowiedni czarownic i ambicji żony. Dramat o korupcji władzy, wyrzutach sumienia i nieuchronności kary — jedna z…
Obowiązkowe 2026
Oświecenie
Satyry
Zbiór satyr piętnujących wady szlachty polskiej: pijaństwo, rozrzutność, plotkarstwo i bezmyślne naśladowanie Francuzów. Krasicki pisał z humorem i dystansem, w duchu…
Obowiązkowe 2026
Oświecenie
Skąpiec
Komedia o Harpagonie, który podporządkowuje rodzinę gromadzeniu pieniędzy. Konflikt dotyczy małżeństw dzieci, posagu i szkatułki z gotówką. Molier pokazuje, jak obsesja własności…
Obowiązkowe 2026
Romantyzm
Pan Tadeusz
Epopeja szlachecka osadzona na Litwie w 1811–1812 r. Opisuje spór Sopliców z Horeszkami, miłość Tadeusza i Zosi oraz ostatni zajazd szlachecki. Przez Polaków uważana za narodową…
Obowiązkowe 2026
Romantyzm
Dziady cz. III
Dramat o prześladowaniach polskiej młodzieży przez carskie władze po 1820 r. Konrad w Wielkiej Improwizacji oskarża Boga o obojętność na cierpienie narodu. Mesjanizm: Polska…
Obowiązkowe 2026
Romantyzm
Ballady i romanse
Pierwszy zbiór romantyczny w polskiej literaturze — manifest nowej wrażliwości. Mickiewicz sięga po ludowość, nadnaturalność i emocje: „Świtezianka", „Romantyczność", „Lilie".…
Obowiązkowe 2026
Romantyzm
Testament mój
Wiersz napisany po klęsce powstania listopadowego i doświadczeniu emigracji. Podmiot mówi o swojej pracy poetyckiej, śmierci i obowiązku dalszej walki po jego odejściu. Utwór…
Obowiązkowe 2026
Pozytywizm
Lalka
Stanisław Wokulski — kupiec i były zesłaniec — kocha arystokratkę Izabelę Łęcką, tracąc przez to majątek i ideały. Panorama społeczeństwa Warszawy po 1863 r.: arystokracja,…
Obowiązkowe 2026
Pozytywizm
Nad Niemnem
Powieść o środowisku szlacheckim i chłopskim nad Niemnem — miłość Justyny i Jana na tle konfliktu pokoleń i tradycji. Orzeszkowa propaguje hasła pracy organicznej: szanuj ziemię i…
Obowiązkowe 2026
Pozytywizm
Potop
Druga część Trylogii opisuje najazd szwedzki na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660. Andrzej Kmicic przechodzi drogę od porywczego szlachcica do obrońcy kraju i Jasnej Góry. Powieść…
Obowiązkowe 2026
Młoda Polska
Wesele
Dramat o weselu w Bronowicach, na które przybywają duchy — żona Wernyhory, Rycerz, Hetman. Inteligencja i chłopi razem, lecz duchowo podzieleni, nie potrafią zjednoczyć się do…
Obowiązkowe 2026
Młoda Polska
Chłopi
Czterotomowa powieść o wsi Lipce i rodzie Borynów przez cztery pory roku. Maciej Boryna, Antek, Jagna — miłość, zdrada, zbiorowy rytm wiejskiego życia. Reymont otrzymał Nagrodę…
Obowiązkowe 2026
XX-lecie międzywojenne
Ferdydurke
Trzydziestolatek Józio zostaje cofnięty do szkolnej ławy przez profesora Pimkę. Gombrowicz analizuje mechanizmy upupin: jak Forma, Gęba i Pupa zniewala ludzi narzucając im…
Obowiązkowe 2026
XX-lecie międzywojenne
Sklepy cynamonowe
Zbiór opowiadań z Drohobycza osadzonych w dzieciństwie narratora. Ojciec-geniusz przemienia się w ptaka, manekiny ożywają, sierpień zamienia miasto w kraj mityczny. Proza poetycka…
Obowiązkowe 2026
XX-lecie międzywojenne
Granica
Powieść o Zenonie Ziembiewiczu — karierze i upadku prowincjonalnego polityka. Nałkowska stosuje technikę wielogłosu: każda postać ma rację, bo patrzy z innego miejsca. „Granica"…
Obowiązkowe 2026
XX-lecie międzywojenne
Przedwiośnie
Cezary Baryka wraca do odrodzonej Polski i konfrontuje dziecięce marzenia ojca o „szklanych domach" z biedą i chaosem II RP. Powieść polityczna o niemożności spełnienia…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Zdążyć przed Panem Bogiem
Reportaż na podstawie rozmów z Markiem Edelmanem — ostatnim żyjącym przywódcą powstania w getcie warszawskim (1943). Pytanie o to, co znaczy godna śmierć i czy Bóg zdąża na czas.
Obowiązkowe 2026
Wojna i Okupacja
Inny świat
Wspomnienia z sowieckiego łagru w Jercewie (1940–42), gdzie autor spędził dwa lata. Relacja o systemie, który niszczy ludzką godność i podmiotowość przez pracę przymusową, głód i…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Tango
Artur, wnuk liberałów, buntuje się przeciw anarchii rodziny — chce przywrócić porządek i tradycję. Paradoks: rebelia staje się konserwatyzmem. Finał: prymitywny Edek zabija Artura…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Rok 1984
Winston Smith pracuje w Ministerstwie Prawdy i zmienia historię na rozkaz Partii. Orwell stworzył słownik totalitaryzmu: Wielki Brat, Doublethink, Newspeak, Room 101. Powieść…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Dżuma
W Oranie wybucha zaraza. Doktor Rieux i Tarrou zostają, by walczyć. Camus pisze alegorię nazizmu i każdej innej epidemii zła — pytanie o solidarność i absurd w obliczu…
Obowiązkowe 2026
Pozytywizm
Zbrodnia i kara
Student Raskolnikow zabija lichwiarkę, przekonany, że jest ponad prawem moralnym. Powieść śledzi psychologiczny rozkład zabójcy i jego drogę do przyznania się. Podstawowe dzieło…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Traktat moralny
Poemat powstał tuż po drugiej wojnie światowej i reaguje na doświadczenie przemocy oraz ideologii. Miłosz prowadzi dyskusję o odpowiedzialności inteligenta, historii i języku…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Zbigniew Herbert — wybrane wiersze
Karta zbiera najważniejsze wiersze Herberta przydatne na maturze, zwłaszcza utwory z cyklu „Pan Cogito”. Poeta łączy język klasycyzujący z doświadczeniem wojny, totalitaryzmu i…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Wisława Szymborska — wybrane wiersze
Karta porządkuje wybrane wiersze Szymborskiej obecne w szkolnych powtórkach. Poetka często wychodzi od drobnego szczegółu, ironii i codziennego zdziwienia, żeby dojść do pytań o…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Czesław Miłosz — wybrane wiersze
Karta obejmuje najczęściej przywoływane wiersze Miłosza obecne w szkolnym kanonie i powtórkach maturalnych. Poezja Miłosza łączy doświadczenie wojny, emigracji i refleksję…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Tadeusz Różewicz — wybrane wiersze
Karta porządkuje wybrane wiersze Różewicza, poety debiutującego po wojnie. Jego poezja odchodzi od ozdobności i pokazuje język po katastrofie, w świecie pozbawionym dawnych…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Podróże z Herodotem
Reportaż powstał z połączenia lektury Herodota i relacji z podróży autora po Azji oraz Afryce. Kapuściński zestawia historię Persów, Greków i Scytów z doświadczeniem współczesnego…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Górą „Edek”
Opowiadanie o warszawskim podwórku i środowisku drobnych przestępców. Narrator obserwuje Edka, którego pozycja rośnie dzięki przemocy i reputacji. Nowakowski zapisuje język ulicy…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Miejsce
Opowiadanie o cerkwi położonej w beskidzkiej dolinie, z której zniknęli dawni mieszkańcy. Narrator śledzi pustkę po wysiedleniach i zmianę funkcji krajobrazu. Stasiuk łączy opis…
Obowiązkowe 2026
Współczesność
Profesor Andrews w Warszawie
Opowiadanie o cudzoziemcu, który trafia do Warszawy w czasie stanu wojennego w grudniu 1981 r. Profesor nie zna reguł miasta, a jego podróż przez ulice staje się lekcją…
Obowiązkowe 2026
Wojna i Okupacja
Proszę państwa do gazu
Opowiadanie przedstawia dzień przy rampie w Auschwitz, gdzie więźniowie rozładowują transport ludzi skazanych na natychmiastową śmierć. Narrator pokazuje obóz jako system…